Aziz’im Şiiri – İbrahim Sevindik

Bugün sizinle edebiyatın o hem hüzünlü hem de sarsıcı limanlarına doğru bir yolculuk yapacağız. Masanda çayın veya kahven hazırsa, İbrahim Sevindik’in kaleminden çıkan ve insanın ruhunu adeta bir kamçı gibi döven Aziz’im Şiiri üzerine konuşalım diyorum. Bazı eserler vardır, sadece okunmaz; o anın içinde yaşatır seni. Bu şiir de tam olarak öyle! Kendini bir anda o sarp kayalıkların arasında, nefes nefese bir kaçışın tam ortasında buluveriyorsun. Aziz’in çaresizliği, törenin ağırlığı ve o bitmek bilmeyen tükeniş öyküsü… Hazırsan bu derin hikayenin perdelerini birlikte aralayalım.

Aslında bu şiirde Anadolu’nun o meşhur sarp coğrafyasıyla insanın çaresizliği öyle bir harmanlanmış ki, okurken insanın “Dur, gitme!” diye haykırası geliyor. Peki, sence de bazen coğrafya gerçekten insanın kaderi olmuyor mu? Gelin, önce bu sarsıcı eseri bir okuyalım, sonra satır aralarındaki o amansız kovalamacaya beraber bakalım.

AZİZ’İM

Yıkandın, dinlendin, içtin suyunu
Terk eyle vadiyi kaç Aziz’im
Bak güneş batıyor topla yükünü
Karanlıkta kaçmak güç Aziz’im

Maya mı katılır eldeki göle
Arada husumet var ise hele
Namusu kurtardın töreye göre
Yasalara göre suç Aziz’im

Tükettin karları teptin ayazı
Direndin ecele getirdin yazı
Sonrası ölüm yok Kemah Boğazı
Brastik’ten öteye geç Aziz’im

Gecelerin uzun, düşlerin yarım
Saç sakal karışmış perişan durum
Arkada jandarma, önde uçurum
Yol burda tükendi seç Aziz’im

Bulutlar çekildi, yıldızlar küstü
Ay, güneş devrildi vadiye düştü
Sinekler, böcekler kana üşüştü
Susmak yakışmıyor ses Aziz’im

İBRAHİM SEVİNDİK

Aziz’im Şiiri – İncelemesi

Şiir, bizi hemen olayın en hararetli yerinde karşılıyor. Bir hazırlık, kısa bir soluklanma var ama bu kesinlikle huzurlu bir mola değil. Şair, “Terk eyle vadiyi kaç” diyerek tehlikenin Aziz’in ensesinde olduğunu bize hissettiriyor. Belli ki Aziz büyük bir derdin içinde, muhtemelen bir “namus davası” yüzünden kaçıyor. İşin ilginç yanı, şairin şu tespiti insanın canını fena yakıyor: “Namusu kurtardın töreye göre / Yasalara göre suç Aziz’im.”

İşte Anadolu’nun o kanayan yarası tam burada karşımıza çıkıyor. Bir yanda yüzyıllardır süregelen töre baskısı, diğer yanda ise modern dünyanın yasaları… Aziz bu iki devin arasında un ufak olmuş. Töreye uyup tetiği çekmiş belki ama şimdi yasaların soğuk nefesini ensesinde duyuyor. Biz bu dizelerde toplumun bireye yüklediği o kapkara yükü iliklerimize kadar hissediyoruz. Yani bu durum, İbrahim Sevindik’in bir diğer etkileyici eseri olan Kemal’im Şiiri tadında bir derinlik sunuyor bize.

Coğrafya Kaderdir: Kemah Boğazı Ve Uçurum

Şiirin en çarpıcı yanlarından biri de mekan kullanımı. Olayın geçtiği yer o kadar net ki, sanki elimizle koymuş gibi bulabiliriz. Kemah Boğazı… Erzincan’ın o geçit vermez, sarp vadileri Aziz’e hem kucak açıyor hem de mezar oluyor. Şair, “Brastik’ten öteye geç” diyerek Aziz’e aslında bir umut ışığı yakıyor. Sanki o köprüyü, o nehri geçerse özgürlüğe kanat çırpacak.

Fakat dördüncü kıtada o sinematografik sahneyle göz göze geliyoruz. “Arkada jandarma, önde uçurum / Yol burda tükendi seç Aziz’im.” İnanılmaz! Bu sahneyi bir film karesi gibi gözünde canlandırabiliyor musun? Saç sakal birbirine karışmış, yorgunluktan bitap düşmüş bir adam… Bir taraf devletin gücü, diğer taraf dipsiz bir boşluk. Seçim şansı kalmamış bir insanın o son bakışını görüyoruz burada. Teslimiyet mi, yoksa sonsuzluk mu? Şair kararı kahramana bırakıyor ama aslında hepimiz o yolun sonuna geldiğimizi anlıyoruz.

Ve Hazin Son: Doğanın Şahitliği

Şiirin finali ise tam bir ağıt havasında bitiyor. Artık kaçış bitmiş, o gürültülü silah sesleri susmuş. Bulutlar çekiliyor, yıldızlar bile bu acıya küsüyor. Doğa, bu trajediyi sessizce ama vakur bir şekilde izliyor. “Sinekler, böcekler kana üşüştü” dizesi, ölümün o buz gibi gerçeğini yüzümüze tokat gibi çarpıyor. Aziz artık suskun. O amansız kovalamaca yerini ebedi bir sessizliğe bırakmış.

Biliyor musun, yıllar önce Erzincan Kemah yolundan trenle geçerken o devasa kayalıkları, Fırat’ın o hırçın akışını hayranlıkla izlemiştim. İnsan o dağlara bakınca kendini küçücük bir kum tanesi gibi hissediyor. Bu şiiri ilk okuduğumda, o tren camından gördüğüm vahşi coğrafya hemen gözümün önüne geldi. Aziz’in o kayalıklardaki sıkışmışlığını bizzat yüreğimde duydum. Sanki o uçurumun kenarında esen rüzgar benim de yüzümü yalayıp geçti. İbrahim Sevindik sadece bir olay anlatmamış, o coğrafyanın ruhunu kağıda dökmüş.

Aziz’im Şiiri Neden Bu Kadar Etkileyici?

İbrahim Sevindik, o kadar yalın bir dil kullanmış ki, en karmaşık insani durumları bile bir çırpıda anlatmayı başarıyor. Hiç öyle süslü püslü kelimelerin arkasına saklanmıyor. Durumu olduğu gibi, bir fotoğraf netliğinde önümüze koyuyor.

• Ritim: Şiirdeki hece ölçüsü, adeta bir atın dörtnala koşuşu gibi ritmik. Bu da bize o kaçışın temposunu ve heyecanını veriyor.
• Gerçekçilik: “Saç sakal karışmış perişan durum” gibi betimlemeler Aziz’i sadece bir kağıt parçası olmaktan çıkarıp kanlı canlı bir insana dönüştürüyor.
• Çatışma: İnsanın en temel açmazı olan “hayatta kalma içgüdüsü” ile “vazgeçiş” arasındaki o incecik ipte yürütüyor bizi.

Hatta eğer sen de böyle vatan, millet veya bireysel trajedileri işleyen güçlü eserlerden hoşlanıyorsan, sitemizdeki MUSTAFA KEMAL GİBİ DÜŞÜNMEK başlıklı yazıya da bir bakmalısın. Aziz’in hikayesi belki o uçurumda son buldu ama İbrahim Sevindik’in mısraları o vadilerde sonsuza dek yankılanmaya devam edecek.

ANADOLU ŞAİRLERİ ANTOLOJİSİ